Tarih : 20.03.2007 canerzincanlı Sordu :
——————————————————————————–
Soru : galerıden araba alsak arabanın pesın fıyatı 50 mılyar, 36 taksıt yapsak 60 mılyar oluyor. bu haram mı oluyor?
——————————————————————————–
Cevap: Bismillahirrahmanirrahim
Dinimiz ister peşin olsun, ister vadeli olsun, alışverişi mubah kıl-mıştır. Vade ve taksitlerin, sonunda anlaşmazlığa çıkmayacak şekilde ke-sinlikle belirlenerek yapılan veresiye (vadeli) satışlar caizdir.
Vade farkının alınması meselesine gelince:
Peşin fiyata oranla sırf ödemenin geç yapılması nedeniyle bir farkın alınması, sıkışık durumdaki alıcıyı istismar edilmesinden korumak ve ge-reksiz fiyat artışları ile enflasyonun yükselmesini önlemek için hoş karşı-lanmamaktadır.
Hz.Peygamber (S.A.V.) Efendimiz “ Bir satış içinde iki satış yapmayı yasaklamıştır.” Bu hadis- i şerif ne manaya gelmektedir?
Birçok fukaha bu hadis-i şerifi; satıcının, “peşin alırsan şu kadar, veresiye alırsan şu kadar” demesidir manasını vererek açıklamıştır.
Bu mesele ana fıkıh kitaplarımızdan Mebsut’ta söyle açıklanır: “Satıcı, şu vadeye kadar şu fiyata, peşin olursa şu fiyata veya bir ay vadede şu fiyat, üç ay vadede şu fiyat derse, bu satış, fasiddir, geçerli olmaz. Çünkü alışveriş belli bir fiyat karşılığında yapılmamıştır. …Peşin şu fiyata, veresiye şu fiyata diyerek satış yapmak caiz değil-dir.”
Bu şekilde bir satışın caiz olmamasının nedenleri olarak; satıcı ile alıcının belli bir fiyattan anlaşmadan alışveriş yerinden ayrılmaları sebe-biyle satış bedelinin meçhul olup satış akdinin fasid olması ve sırf vade, zaman nedeniyle bir farkın açıkça istenmesi gösterilmektedir. Mal aynı mal ve aynı satıcının elindedir. Demek ki fark, sadece ödemenin gecik-mesinden dolayı istenmektedir. Faizin bulunabilmesi için şart olan cins birliğini ve miktar fazlalığını bu vade farkında görebilmek mümkün ol-duğundan, vade farkı faiz şüphesinden uzak değildir. Biz açıkça faiz ol-duğu bilinen şeylerden kaçınmamız gerektiği gibi, faiz şüphesi bulunan muamelelerden de uzak durmalıyız.
Peki, çare nedir? Satıcı ve alıcının zarar görmeden, ekonomik kayba uğramadan nasıl bir işlem yapılmalıdır?
Satıcı peşin şu kadar, vadeli şu kadar diyerek iki fiyat söylemeden, alıcının durumuna göre peşin veya vadeli fiyatı söylemelidir. Peşin satış-larda kar eklemek meşru olduğu gibi, vadeli satışlarda da kar eklemek meşrudur. Çünkü vadeli satışta para belli bir süre ticarette kullanılamaya-cağı ve zaman içinde mala gelecek zamlardan etkilenmemek için kar oranı yüksek tutulabilir. Mesela bir mala satışta peşin yüzde 20 kar ekle-yen, vadeli fiyata yüzde 40 ekleyebilir. Ayrıca satıcının alacağı tahsil et-mede ve muhasebe işlemlerinde belli bir masrafı oluyorsa, bu masrafı fi-yata ekleyebilir. Böylece tek fiyat söylenmelidir. Alıcı da pazarlık yap-malıdır. Bu şekilde mal tek fiyatla satışa sunulmuş olur. Pazarlık yapıla-rak belirli bir mal ve miktarı belli bir fiyat üzerinde bağlanınca akit ta-mamlanmış olur.
Veresiye fakat peşine yakın bir fiyata satış yapan satıcının sürüm-den kazanacağını ve en önemlisi alıcısına kolaylık gösterdiği için karz-ı hasen sevabını kazanacağını unutmamalıyız.
